Jakar dizimi nedir? Bir dizimin parçaları, yukarıdan aşağıya

Jakarlı tezgâhta desen, her çözgü ipliğinin ayrı ayrı kaldırılıp indirilmesiyle oluşur. Hangi ipliğin kalkacağına jakar makinesi karar verir. Bu kararı jakardan çözgü ipliğine kadar taşıyan sistemin adı dizimdir.

Dizim düzgün değilse jakar ne kadar iyi olursa olsun kumaş düzgün çıkmaz. Çözgü kopar, ağızlık temiz açılmaz, desen kayar. Bu yüzden dizimi oluşturan parçaları tanımak, hem arıza ararken hem de yeni dizim isterken işinizi kolaylaştırır.

Bir dizimin parçaları

Yukarıdan, jakarın kendisinden başlayıp çözgüye doğru inelim.

Jakar kancası ve modül. Elektronik jakarlarda her kanca bir modül içinde çalışır. Stäubli jakarlarda M4, M5 ve M6 gibi modül tipleri vardır. Modül, kancanın yukarıda mı aşağıda mı kalacağını belirler.

Palanga ve quik. Kancadan gelen hareketi aşağıdaki ip hattına bağlayan parçalardır. Palanga setinde genellikle palanga, iki quik, kısa ip ve uzun ip bulunur; bazı setler topuzludur. Setin içeriği jakarın markasına ve dokunan işe göre değişir.

Keten ipi. Palangadan gücüye kadar inen iptir. Tezgâh boyunca yüzlerce, binlerce ip aynı boyda ve aynı gerginlikte çalışmak zorundadır. İpin kalınlığı ve malzemesi dizimin ömrünü doğrudan etkiler.

Fiber havan (süzek). İpleri tezgâh eni boyunca doğru sırada ve doğru aralıkta tutan delikli tahtadır. Delik düzeni, tezgâhın enine ve dizim planına göre hazırlanır.

Gücü teli. Çözgü ipliğinin gözünden geçtiği teldir. Gözün ölçüsü ve yüzeyi, ipliğin her atkıda ne kadar sürtüneceğini belirler.

Jakar yayı. Gücünün alt ucundaki yay, kanca bıraktığında gücüyü aşağı çeker ve ağızlığı kapatır. Yayın boyu ve gerginliği işe göre seçilir.

Dizimi ne belirler?

Aynı jakar, farklı işlerde farklı dizim ister. Dizim planı çıkarılırken şunlara bakılır:

• Dokuma türü: Kadife, halı, havlu, döşemelik, etiket ya da dar dokuma.
• Jakarın kanca sayısı ve modül tipi.
• Tezgâhın eni ve çözgü sıklığı.
• Desenin tekrar düzeni.

Bunlara göre dizim tipi de seçilir. Sahada Cenova, Belçika, Spinger ve velür gibi dizim tipleri kullanılır; her birinin bağlantı düzeni farklıdır.

Dizim ne zaman yenilenir?

Her dizimin bir ömrü var. Şu işaretler, dizime bakma zamanının geldiğini gösterir:

• Çözgü kopuşları eskisine göre sıklaştıysa,
• Ağızlık temiz açılmıyor, bazı gücüler geri dönmüyorsa,
• Keten iplerinde aşınma, gücülerde paslanma ya da göz bozulması varsa,
• Tezgâhta farklı bir işe, farklı bir ene ya da farklı bir desene geçilecekse.

Dizimi tek elden almak

Gücü bir yerden, yay başka yerden, palanga üçüncü bir yerden gelince parçalar birbirine uymayabilir; bir sorun çıktığında da muhatap bulmak zorlaşır. Güryay Tekstil’de gücü, yay, palanga ve ipi aynı yerden, birbirine göre seçerek veriyoruz. Harness Masters dizim ekibimiz gerekirse fabrikanıza gelip tezgâhı yerinde görüyor; keşif ücretsiz.

Ne dokuduğunuzu ve jakarınızı yazın, dizimi tezgâhınıza göre önerelim.